ଗତ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଶର ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ କ୍ରମାଗତ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ୧୯୦୧ ମସିହାରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ୨୬ ନିୟୁତ ଥିବା ବେଳେ ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଏହା ୩୭୭ ନିୟୁତକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଏବଂ ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ଅନୁପାତ ୧୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ୩୧ ପ୍ରତିଶତକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଭାରତର ସହରୀକରଣ ଏକ ବିପରୀତ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରେ – ଏକ ବଡ଼ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ସହିତ କମ୍ ସହରୀକରଣ ଏବଂ ୨୦୦୧-୨୦୧୧ ମଧ୍ୟରେ ବାର୍ଷିକ ୨.୭୬% ବୃଦ୍ଧି ହାର ଦେଖାଏ।
ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବାର୍ଷିକ ଏକ୍ସପୋନେସିଆଲ୍ ବୃଦ୍ଧି ହାର ଏବଂ ସହରୀକରଣର ହାର ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ଭାରତର ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୭୯ ନିୟୁତ ଥିଲା, ଯାହା ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୧୮% ଥିଲା।
ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ହାରାହାରି ବୃଦ୍ଧି ହାର ୧୯୫୧-୬୧ ମଧ୍ୟରେ ୨.୩୨% ଥିଲା, ଯାହା ୧୯୭୧-୮୧ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୩.୭୯% ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ଏହା ଥିଲା ସର୍ବାଧିକ ସହରୀ ବୃଦ୍ଧି। ୧୯୮୧ ପରେ, ସହରୀ ବୃଦ୍ଧି ହାର ୧୯୮୧-୯୧ ମଧ୍ୟରେ ୩.୦୯% କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୯୧-୨୦୦୧ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଆହୁରି ହ୍ରାସ ପାଇ ୨.୭୫% ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
ତେବେ, ୨୦୦୧-୨୦୧୧ ମଧ୍ୟରେ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା ବୃଦ୍ଧି ହାର ପୁଣି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ସହରୀ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ୩,୧୨୬ ରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୨୦୦୧ ସୁଦ୍ଧା ୫,୧୬୧ ଏବଂ ୨୦୧୧ ରେ ପ୍ରାୟ ୮୦୦୦ ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏକ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରବଣତା ହେଉଛି ସହରୀକରଣର ମନ୍ଥରତା – ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ତଥା ସମସ୍ତ ସ୍ତରର ସହରୀ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମନ୍ଥରତା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ସହରୀକରଣ ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ଠାରୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହା ୧୯୮୦ ଦଶକ ଏବଂ ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧି ହାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା ଧାରାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଏହା ସହିତ, ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ମୋଟ ବୃଦ୍ଧି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧିଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଛି। ଏହାର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାଗରିକ ସୁବିଧା ଯୋଗାଣ ଉପରେ ବହୁତ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି।
୧୯୪୧ ଜନଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ମାତ୍ର ତିନି ପ୍ରତିଶତ ନାଗରିକ ସହର ଓ ନଗରରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ଯେତେବେଳେ କି ଭାରତ ରେ ୧୩.୮୬% ନାଗରିକ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ଯେହେତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରତିଶତ କମ୍ ଥିଲା, ୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ୧୯୪୧ ରୁ ୨୦୧୧ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟରେ ସହରୀକରଣର ଗତି ସମଗ୍ର ଦେଶର ଧାରା ତୁଳନାରେ କମ୍ ଥିଲା।, ରାଜ୍ୟର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଅନୁପାତ ଦେଶ ପାଇଁ ୩୧.୧୬% ତୁଳନାରେ ୧୬.୬୮% ରେ ରହିଥିଲା। ୨୦୧୧ ରେ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସଂଖ୍ୟା ଘନତା ପ୍ରତି ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରେ ୨୬୯ ଥିଲା। ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଅଧିକ ସହରୀକୃତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକାରେ ଓଡ଼ିଶା ୩୧ତମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ, ପ୍ରକୃତ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ରାଜ୍ୟ ସର୍ବାଧିକ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକାରେ ୧୧ତମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି।
