ଗୃହ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ (H&UD) ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯଥା: ପୌର ପ୍ରଶାସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ (ବିଭାଗ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ), ନଗର ଯୋଜନା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରୀ, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୈଷୟିକ ସଂଗଠନ (ସହରାଞ୍ଚଳ)। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ୫ଟି ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (PH) ଅଧୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ରୀ ସର୍କଲ୍, ୧୯ଟି ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଭାଗ, ୫୬ଟି ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପ-ବିଭାଗ, ୨୦ଟି ଜିଲ୍ଲା ନଗର ଯୋଜନା ୟୁନିଟ୍, ୧୪୩ଟି ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା (୬ଟି ମହାନଗର ନିଗମ, ୫୩ଟି ପୌରପାଳିକା ଏବଂ ୮୪ଟି ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ), ୯ଟି ଉନ୍ନୟନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ, ୭ଟି ଆଞ୍ଚଳିକ ସୁଧାର ନ୍ୟାସ, ୮୬ଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୋଜନା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ, ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ବୋର୍ଡ (OSHB), ଓଡ଼ିଶା ଜଳ ଯୋଗାଣ ଓ ନର୍ଦ୍ଦମା ବୋର୍ଡ (OWSSB), ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରାମ୍ୟ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମ (ORHDC), ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ସଂଗଠନ, NUHM, SUDA ଏବଂ OUIDF ରହିଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ପୌର ପ୍ରଶାସନ, 'ପୌର ପ୍ରଶାସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ' (DMA) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ, ଯାହା ଏକ ଶୀର୍ଷ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂଗଠନ। ଏହା ସମସ୍ତ ମହାନଗର ନିଗମ, ପୌରପାଳିକା ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦଗୁଡ଼ିକର ନିୟାମକ ଏବଂ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୌର ପ୍ରଶାସନ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ନୀତି, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀକୁ ପାଳନ କରି ଏହା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟର ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ତଦାରଖ ମଧ୍ୟ କରେ।

ପୌର ପ୍ରଶାସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ପୌର ପ୍ରଶାସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ। ସେ ମହାନଗର ନିଗମ, ପୌରପାଳିକା ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯଥା: ପୌରଟିକସ ପ୍ରଶାସନ, ଆର୍ଥିକ ପରିଚାଳନା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ, ନଗର ଯୋଜନା, ସହରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିମଳ, ପରିବେଶ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସହରୀ ଗରିବଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସହରୀ ସେବା ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ DMA ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୈଷୟିକ ସଂଗଠନ, ନଗର ଯୋଜନା, ଉନ୍ନୟନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏବଂ OWSSB ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭାଗ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତି । ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ଉପରେ ପୌରାଞ୍ଚଳ ନିକାୟ ସଂସ୍ଥା ଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ ତଦାରଖ କରିବା, ଉପଯୁକ୍ତ ମାନବ ସମ୍ବଳ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବା, କର ଆଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା, ବ୍ୟୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିବା, ULB ଗୁଡ଼ିକର ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିରୋଧରେ ଆବେଦନ ଶୁଣାଣି କରିବା, ULB ଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାରୀ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ରୂପାୟନକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି। ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ULB ଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରେ, ଉଭୟ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧି ଏବଂ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ସହରୀ ପ୍ରଶାସନ ଓ ସହରୀ ପୌର ସେବାର ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ସେହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ବାହାର କରେ।

DMA, ତାଙ୍କର ତଦାରଖକାରୀ ଭୂମିକାରେ, କର ଆଦାୟ, ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ନାଗରିକ କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ପାଦନ, ସରକାରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ମାପଦଣ୍ଡ ଆଧାରରେ ULB ଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଆଧାରରେ ବାର୍ଷିକ ଭିତ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ULB ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଏ। ସେହି ଅନୁଯାୟୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଜାତୀୟ ସ୍ତରୀୟ ସହରୀ କର୍ମଶାଳାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିବା ମହାନଗର ନିଗମ, ୩ଟି ପୌରପାଳିକା ଏବଂ ୩ଟି NAC କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଏ।